SANAT ELEŞTİRİSİ

294 - Yazının toplam okunma sayısı 0 - Yazının bugün için okunma sayısı 03 September 2010 - Yazının son okunma tarihi

Orhan Pamuk’un Nobel Edebiyat Ödülü almasıyla birlikte ödülün siyasi mi, yoksa edebi mi ölçülerle verildiği tartışılıyor. Bizim bu tartışmayı bugün bu kadar şiddetle yapıyor olmamızın nedeni çok açık. Bir yandan, bulunduğumuz corafyadaki Amerikan müdahalelerinin tetiklediği bir milliyetçilik; öte yandan, Fransa’nın aldığı Ermeni kararı “Türkiye’de bir milyon Ermeni, otuz bin Kürt öldürüldü” diyen Pamuk’un ödül almasıyla buluştu. Aslında, Nobel ile ilgili bu tartışmalar pek yeni değil. Nobel hemen her dönem ya tartışmalı kişilere gitti, ya gitmesi gereken kişilere gitmemesiyle tartışma yarattı. Biz de bu “vatanseverlik” tartışmasının tozu dumanı arasında Nobel’in bu yönü üzerine birkaç küçük not düşelim istedik.  

“Anna Karenina”, “Diriliş”, “Savaş ve Barış” gibi ölümsüz eserlerin sahibi, Shakespeare’den sonra dünya dillerine en çok çevirisi yapılan edebiyatçı Tolstoy 1901 ve 1902′de Nobel Edebiyat Ödülü’ne aday gösterilmiş ve jüri tarafından reddedilmiştir. Reddedilme nedeni ise “anarşik görüşleri ve eksantrik dinsel tutumu”dur. Tolstoy bunun üzerine şu açklamayı yapar: “Umurumda değil. Üstelik genellikle son derece gerekli ve yararlı sayılan, ama benim her türlü kötülüğün kaynağı olarak gördüğüm parayla ne yazık ki ilgilenmek zorunda kalacağım bir durumdan kurtulduğum için çok memnunum.”  

Çağdaş, gerçekçi tiyatronun kurucularndan sayılan ve “yeni bir evrenin yaratılışına katkısı olanlarn başında geldiği” söylenen Henrik ibsen ise, oyunlar “fazla gerçekçi bulunduğu” ve “en küçük bir idealizm içermediği” gerekçesiyle Nobel Edebiyat jürisince reddedilmiştir.  

Norveç’li yazar Knut Hamsun 1920′deki ödülün sahibidir. Hamsun ödülünü kendisini kabul etmesinden duyduğu hoşnutluğu göstermek için Nazi propaganda bakanı Joseph Goebbel’e hediye etmiştir.  

1953 Nobel Edebiyat Ödülü II. Dünya Savaşı sırasında İngiltere Başbakanı olan Winston Churchill’e verilmiştir.  

1958′de ödül Boris Pasternak’a verilir. Aslında Nobel Edebiyat Ödülü esere değil, yazara verilmektedir. Ancak, o dönem Pasternak’ın “Doktor Jivago”su gündemdedir ve ödül de asıl olarak bu eser üzerinden verilir. Sanatçı, eserin Sovyet Devrimi’ni ve toplumsal yapısını aşaladığı iddiasındaki ülkesindeki tepkilerden dolayı ödülü reddetmiştir.      

1964′te Nobel Edebiyat Ödülü’ne Jean Paul Sartre değer görülür. Ancak Sartre ödülü “Jean-Paul Sartre diye imza atmakla Nobel Ödülü sahibi Jean-Paul Sartre diye imza atmak ayn şey değildir. Bir yazar, en onurlu yoldan olsa da bir kuruma dönüştürülmeyi kabul etmemelidir” diyerek reddeder.  

1983′de, Çinli yazar Gao Xingiian’n yazdığı “Otobüs Durağı” adlı oyunu Çin Komünist Partisi’nin üst düzey bir yetkilisi “Çin Halk Cumhuriyeti’nin kuruluşundan beri kaleme alınmış en tehlikeli metin” olarak değerlendirilmiştir. Yazar, 2000′de Nobel Edebiyat Ödülü’nü aldı ve bunun üzerine Çin hükümeti Nobel Akademisi’ne şunu sordu: “Dünyada bunca Çinli yazar varken neden ona ödül verildi?”